Half augustus ontving de vereniging een uitnodiging van de heer Koos de Jong voor een rondleiding over de door hem georganiseerde pop-up tentoonstelling “Chinese snuifflesjes” in Museum Van Loon te Amsterdam.

De heer De Jong is kunsthistoricus en doet al enige jaren onderzoek naar Chinese snuifflesjes. Vanuit de gedachte dat het als onderzoeker prettig en nuttig is om niet alleen over het onderwerp te lezen, maar het ook fysiek bij de hand te hebben, heeft hij in de loop der jaren een verzameling van deze objecten opgebouwd, waarvan nu een deel in deze tentoonstelling te zien is.

Ondanks de korte aanmeldingstermijn waren op 29 augustus 2026 ruim twintig leden aanwezig om het interessante verhaal te horen over het ontstaan en de betekenis van deze bijzondere objecten en konden zij verschillende exemplaren uit zijn verzameling en die van een andere particuliere verzamelaar bewonderen.

Na de ontdekking en kolonisatie van met name Zuid-Amerika kwam tabak in de vijftiende en zestiende eeuw naar Europa en Azië. De tabak werd eerst voor medicinale doeleinden gebruikt, maar al snel werd het een genotsmiddel. De tabak werd gesneden om in pijpen te stoppen en tot poeder vermalen om te snuiven. In Europa werd de tabak in poedervorm bewaard in een tabaksdoos, vanwaaruit een snuifje tabak kon worden genomen. Echter, de Chinezen waren gewend om genotsmiddelen in kleine flesjes te bewaren, dus ook de tabak. Met een klein, dikwijls ivoren, lepeltje dat vastzit aan het dopje kon de tabak uit het flesje worden gehaald en gebruikt.

De Chinese snuifflesjes dienden niet alleen als opbergplaats voor de tabak, maar veel meer nog als statussymbool. Door de geringe omvang konden ze makkelijk in de mouw van een jas worden meegenomen en worden getoond. Hoe kostbaarder het snuifflesje, deste hoger het aanzien.

De tentoongestelde snuifflesjes zijn klein, slechts zo’n 5 cm hoog en ongeveer 2 cm in diameter. Er is een grote variëteit in gebruikte materialen, vormgeving, versieringen en inscripties. Kostbare materialen, zoals vervaardigd uit de snavel van een neushoornvogel, jade en ivoor, maar ook glas, zilver, porselein en cloisonné werden gebruikt om prachtige kunstwerkjes te maken. De vormgeving varieerde van dik en plat tot slank en rond. Ook versieringen in de vorm van opgelegd glas, uitgesneden keramiek, geschilderde voorstellingen of teksten in Chinese karakters geven aan de snuifflesjes een bijzondere uitstraling. De symbolische betekenis daarvan hield meestal een wens in, zoals tot het krijgen van veel kinderen, het verwerven van rijkdom of het bereiken van een hoge leeftijd. Dat maakte dat de snuifflesjes bij uitstek fungeerden als relatiegeschenk en ook nog eens als ‘conversation piece’. Het zijn stuk voor stuk juweeltjes die getuigen van een indrukwekkend vakmanschap.

Het was een zeer geslaagde ochtend, vooral door de enthousiaste verhalen van de heer de Jong en de prachtige tentoongestelde objecten. Beide hebben bijgedragen aan een verrijking van onze kennis op het gebied van Chinese snuifflesjes.

Foto’s:
Snuifflesje, witte en roestbruine jade, “Geleerde en bediende onder een bloeiende pruimenboom”, keizerlijke werkplaatsen, Beijing, 1740-1820, Koos de Jong collectie (foto Tom Haartsen).
Snuifflesje, geschilderd ‘famille rose’ email op koper, “Europese edelman en cupido”, Guangzhou, 1723-35, Koos de Jong collectie.
Snuifflesje, geslepen oranje over geel glas, “Karper, uit het water opspringend en een hemels paviljoen uitademend”, keizerlijke werkplaatsen, Beijing, 1736-95, Koos de Jong collectie (foto Tom Haartsen).
Snuifflesje, polychroom geëmailleerd en verguld porselein, “Rustende olifant met een zun vaas op zijn rug”, keizerlijke werkplaatsen en ovens, Jingdezhen, 1780-1820, Koos de Jong collectie.