sonia landweer (600 x 454).jpg

In Memoriam Sonja Landweer

Amsterdam 20 april 1933 - Thomastown (IE) 15 december 2019

Door Mieke H. Hille

 

Sonja leerde ik kennen door haar batikschalen en potvormen. Ik werkte als fotograaf in het Stedelijk Museum en daar stonden in de jaren zestig en zeventig in de zomeropstelling haar prachtige werken in de vitrines. Telkens als ik naar de kantine of het restaurant liep, moest ik ernaar kijken!


Toen ze in 2006 in Keramiekmuseum Princessehof te Leeuwarden in de serie ‘Levenswerk’ een tentoonstelling had, werd ons souterrain in Amsterdam gebruikt als opslagplaats. Verzamelaars brachten hier het werk, dat later door het Princessehof werd opgehaald. Ik kon volop genieten van het werk en het fotograferen. We leerden elkaar toen ook persoonlijk kennen en werden fanatieke correspondentievriendinnen. Tot de laatste maanden van haar leven, bleef ik schrijven. Ik op de tikmachine en Sonja met haar hanenpoten met zwarte balpen.

Zij deed haar kunstopleiding op de Kunstnijverheidsschool in Amsterdam, de latere Rietveldacademie. Ze gaf les op De Werkschuit in Amsterdam, werkte bij pottenbakkerij Zaalberg en Arabia in Helsinki. Ze exposeerde bij Het Kapelhuis in Amersfoort en bij galerie Amphora in Oosterbeek. Eind jaren zestig verhuisde ze naar Ierland, waar ze door het Kilkenny Design Centre was uitgenodigd. Ze bleef haar hele verdere leven in Ierland wonen en werken.


In Nederland is ze vooral bekend met haar batikwerk, maar ze heeft veel meer gemaakt. Toen haar zusje ernstig ziek was, heeft ze een serie keramieken zaden gemaakt, die kon je lekker in je hand houden. Ze maakte er zacht lederen zakjes om. Ik heb ook zo’n zaad van haar gekregen en houd het vaak in mijn handen. Sieraden maakte ze en later ook bronzen beelden. De bronzen liet ze gieten en op haar aanwijzingen patineren. Zo kon ze van dezelfde vormen verschillende varianten maken, fascinerend.

Bij het stoken van de batikwerken in haar atelier aan de Amstel stond regelmatig de brandweer op de stoep. Er kwam veel damp vrij bij het stoken; men dacht dat er brand was! Het zal ook niet lekker hebben geroken met die was op de potten…

Haar werk wordt in alle boeken over keramiek uitvoerig en bewonderend beschreven. 
Sonja was goed bevriend met Seamus Heaney, de dichter die in 1995 de Nobelprijs voor literatuur won. Hij schreef een gedicht over haar: ‘To a Dutch potter in Ireland’.

 

 

 

Seamus Heaney

 

To a Dutch Potter in Ireland 


for Sonja Landweer

Then I entered a strongroom of vocabulary
Where words like urns that had come through the fire
Stood in their bone-dry alcoves next a kiln

And came away changed, like the guard who’d seen
The stone move in a diamond-blaze of air
Or the gates of horn behind the gates of clay.


The soils I knew ran dirty. River sand
Was the one clean thing that stayed itself
In that slobbery, clabbery, wintry, puddled ground.

Until I found Bann clay. Like wet daylight
Or viscous satin under the felt and frieze
Of humus layers. The true diatomite

Discovered in a little sucky hole,
Grey-blue, dull-shining, scentless, touchable—
Like the earth’s old ointment box, sticky and cool.

At that stage you were swimming in the sea
Or running from it, luminous with plankton,
A nymph of phosphor by the Norder Zee,

A vestal of the goddess Silica,
She who is under grass and glass and ash
In the fiery heartlands of Ceramica.

We might have known each other then, in that
Cold gleam-life under ground and off the water
Weird twins of puddle, paddle, pit-a-pat,

And might have done the small forbidden things—
Worked at mud-pies or gone too high on swings,
Played ‘secrets’ in the hedge or ‘touching tongues’—

But did not, in the terrible event.
Night after night instead, in the Netherlands,
You watched the bombers kill; then, heaven-sent,

Came backlit from the fire through war and wartime
And ever after, every blessed time,
Through glazes of fired quartz and iron and lime.

And if glazes, as you say, bring down the sun,
Your potter’s wheel is bringing up the earth.
Hosannah ex infernis. Burning wells.

Hosannah in clean sand and kaolin
And, ‘now that the rye crop waves beside the ruins’,
In ash-pits, oxides, shards and chlorophylls.

 

 

afb: Sonia Landweer, Zaad, jaren negentig, aardewerk, b. 9 cm., eigen collectie, foto Mieke H. Hille

 

© Vormen uit vuur