Molens en beroepen op tegels

Otterlo t/m 14 september


Molens en beroepen zijn de onderwerpen van twee exposities in het Nationaal tegelmuseum in Otterlo. Molens zijn onmisbaar in het Nederlandse landschap en al sinds de zeventiende eeuw zijn de vele typen windmolens een geliefd onderwerp voor tegelschilders.Aanvankelijk zijn het eenvoudige tekeningen in blauw en met duidelijke wieken. Daarna zien we vooral de molen in het landschap afgebeeld, soms gecombineerd met meerdere molens, bootjes en streekdracht. In de laatste twee eeuwen zijn de molentegels vaak kleurig en worden veel reliëftegels geproduceerd als souvenir.


Tegeltableau, voorstellende een houtzaagmolen, vervaardigd bij de gleibakkerij van Tichelaar in Makkum door Douwe Klazes in 1808.

De molen was ook een geliefd onderwerp voor tegeltableaus. In de vorm van werktekeningen van molens, kleurige afbeeldingen en zelfs romantische schilderijen. Die grote variatie is terug te zien in de expositie evenals de vele technieken die gebruikt werden. In vitrines bevinden zich ook enkele Duitse en een Belgische tegel. In de expositie wordt daarnaast uitleg gegeven over de typen windmolens met dank aan De Hollandsche Molen.

Fietsroute molens in Ede
In de gemeente Ede, waar Otterlo toe behoort, zijn vijf oude windmolens te bezichtigen. Dit zijn de Keetmolen, molen Concordia en de Doesburgermolen in Ede, daarnaast molen De Hoop in Lunteren en de Walderveense molen in Walderveen. Het gaat om korenmolens die bijna allemaal nog in gebruik zijn en regelmatig open voor publiek. Ter gelegenheid van de Nationale Molendagen is een fietsroute inclusief het Nederlands Tegelmuseum samengesteld: https://www.fietsnetwerk.nl/fietsroutes/fietsroute-langs-de-molens-rondom-ede/.


Beroepen op tegels
Tegels met voorstellingen van mensen die werken, musiceren, wandelen of gewoon stilstaan nemen een intrigerende plek in binnen de grote diversiteit van Delfts blauwe tegelontwerpen. Daarnaast kennen we ook grote tegeltableaus die begin twintigste eeuw voor winkels gemaakt werden en een nostalgisch beeld geven van het vakmanschap. Deze tegels en tableaus met bezigheden van alledag brengen het verleden heel dichtbij en zijn nu in het Nederlands Tegelmuseum te zien!


Kenmerkend voor de Nederlandse beeldende kunst in de Republiek der Verenigde Nederlanden is de grote aandacht voor de afbeelding van het dagelijks leven. Niet als een toevoeging in de marge maar als zelfstandig onderwerp op schilderijen en prenten. Op tegels zien we vanaf 1620 hele series ontstaan met een enkele figuur, soms twee, wandelend, zittend of stilstaand en regelmatig met herkenbare attributen die naar een beroep of handel verwijzen. De expositie toont tegels en tableaus van het museum en uit particuliere collecties, in combinatie met foto’s van winkels en gevels waar de tegels nog op de oorspronkelijke plaats zitten.

Trots op eigen vakmanschap
Vanuit een traditionele opvatting zag men eerst het werk als straf voor de zondeval van Adam en Eva. Maar in de loop der tijd zien we steeds vaker voorstellingen die beroepstrots verraden en waarin het eigen vakmanschap geprezen wordt. Ambachtslieden bestelden een tableau waarop hun winkel of werkplaats werd afgebeeld. Winkelinterieurs werden in het begin van de 20ste eeuw soms voorzien van kleurrijke tegeltableaus die een heel geïdealiseerd beeld opwekten van de herkomst van de handelswaar, vaak met jonge en tevreden landlieden in een mooi landschap.