image004.png

Keramiekstad - Maastricht en de aardewerkindustrie

In 2015 sloot eigenaar Geberit het verkoopkantoor van Sphinx in Maastricht, reden voor Ad Knotter van het Sociaal Historisch Centrum voor Limburg, om een boek te doen verschijnen over de geschiedenis van deze voor Maastricht zo bepalende industrie. Dit boek, getiteld Keramiekstad, bevat artikelen die al eerder zijn gepubliceerd, voor een belangrijk deel in het jaarboek van het Centrum, de Studies over de sociaal-economische geschiedenis van Limburg.

 

Maastricht kent een mooie keramiektraditie; iedereen kent de prachtige potten, vazen en schalen van Regout, Sphinx, Societé Ceramique en Mosa. Heel Nederland kent het sanitair dat al sinds decennia bij Sphinx gemaakt wordt. De keramiektraditie in Maastricht heeft echter ook een belangijke sociale component. Als een van de belangrijkste werkgevers, drukten de keramiekfabrieken een zwaar stempel op de sociale geschiedenis van de streek.

 

In het boek Keramiekstad – Maastricht en de aardewerkindustrie in de negentiende en twintigste eeuw staat niet de keramiek zelf centraal, maar alle factoren daaromheen: de sociale, historische en gebiedsontwikkeling, productiewijzen et cetera. De onderwerpen zijn zeer verschillend en juist daardoor geeft het boek een breed beeld van de aardewerkindustrie in de negentiende eeuw.

 

Alle bijdrages zijn stuk voor stuk van hoge kwaliteit. De auteurs zijn dan ook alle op wetenschappelijk niveau met hun onderwerp bezig (geweest), tegelijkertijd zijn de stukken goed leesbaar.

 

Eric van Royen trapt af met het hoofdstuk over ‘De ondernemersfamilie Regout in de negentiende eeuw’, een zeer interessante bijdrage die de ontwikkeling van de industrie laat zien en de rollen die de verschillende familieleden hierbij speelden. Duidelijk wordt hier – en verder op in het boek – dat er een groot verschil was tussen oprichter Petrus Regout, een echt paternalistische ondernemer, en zijn zonen, die puur handelden uit winstbejag. De zeer negatieve reputatie die de familie uiteindelijk kreeg, betrof echter zowel de vader als de zoons.

Sylvia Kruisinga beschrijft aan de hand van verschillende historische documenten de ontwikkeling van het fabrieksterrein, dat zich in de loop van de tijd sterk uitbreidde en moderniseerde. |Zij geeft tegelijkertijd een goed beeld van hoe de productie en techniek zich ontwikkelden.

Gertjan de Groot beschrijft uitgebreid hoe de werkverdeling tussen mannen en vrouwen vorm kreeg in de verschillende onderdelen van het productieproces en zich ontwikkelde door de tijd heen.

In De techniek van het versieren: het decoreren van aardewerk bij Regout/Sphinx en Société Céramique laat Serge Langeweg zien hoe de techniek van het decoreren zich ontwikkelde; hij beschrijft het productieproces en de verschillende mogelijkheden van decoreren in de verschillende periodes. Het handschilderen werd in de loop der tijd steeds meer vervangen door drukdecors, decalcomania, sjabloneren en spuiten en het werken met zeefdruk of silkscreen.

Een meer historisch-sociologische aanpak volgt Thijs van Vugt in zijn artikel In en uit het Boschstraatkwartier. Mobiliteit en levensloop van twee families uit een Maastrichtse arbeiderswijk in vijf generaties (ca 1770 – ca 1940). Hij laat zien dat de fabriek weliswaar een belangrijke rol speelde voor deze families in deze periode, maar dat het zeker niet de enige plek was waar zij werk vonden.

Wim Mes beschrijft in De aardewerkfabriek van Frederik Regout, 1891-1896, de poging van een kleinzoon van stichter Petrus Regout om een eigen fabriek op te richten. Hij werd door zijn eigen familie ernstig tegengewerkt en uiteindelijk werd de fabriek overgenomen door de firma P. Regout & Co. Het lukte hem daarna niet meer om aansluiting te vinden bij de familie en weer een rol te krijgen in de aardewerkindustrie van P. Regout.

Aan de hand van prachtige foto’s, bij toeval gevonden in een kist, beschrijft Max Wijnen in zijn bijdrage de glasfabricage bij Sphinx omstreeks 1920.

Vlak voor de Eerste Wereldoorlog, telde de aardewerkindustrie in Maastricht haar grootste aantal werknemers. Om verschillende redenen loopt de werkgelegenheid in deze industrie de daarop volgende decennia sterk terug. Casper Cillekens beschrijft deze ontwikkeling en de verschillende factoren die dit beïnvloed hebben, zoals de trek naar de mijnen.

Een bijzonder hoofdstuk is Hermann Salmang (1890-1961) en de introductie van wetenschappelijk onderzoek bij Sphinx. Lucas Cornips en Ernst Homburg beschrijven hierin de ontwikkeling van wetenschappelijk onderzoek en de betekenis die dit heeft gehad voor de ontwikkeling van de aardewerkindustrie in Maastricht.

In het laatste hoofdstuk onderzoekt redacteur Ad Knotter, hoe het komt dat de naam Regout en het bedrijf Sphinx zo’n sterk symbolische lading hebben gekregen en steeds hebben behouden. Al doende beschrijft hij de sociale geschiedenis van Regout en de Sphinx.

 

Al met al is Keramiekstad een zeer lezenswaardig boek, dat een bepaalde periode, plaats en industrie laat herleven. Daarnaast is het boek ook nog eens prachtig geïllustreerd met foto’s en afbeeldingen van decoraties van het aardewerk van Regout en Spinx.

 

 

Door Ad Knotter (red.)

320 pag.

17 x 24 cm

Circa 150 afbeeldingen in kleur en zwart wit

Paperback

ISBN 978 94 625 8129 6

€ 22,50

Te verkrijgen in de boekhandel, of via de uitgever WBOOKS

© Vormen uit vuur